Vlierbessen voor sap, siroop en jam

Vlierbessen voor sap, siroop en jam

Vlierbessen voor sap, siroop en jam. Bijzonder, lekker en ook nog eens gezond. Niet iedereen weet het aroma van de vlier te waarderen. Dat komt door dat de smaak van het sap of de jam nogal overheersend is. Je bent een liefhebber ervan of juist niet. Zelf ben ik groot fan van vlierbloesemsiroop, maar tegen vlierbessensap zeg ik ook geen nee. De bessen smaken anders dan de bloemen. Die laatste verspreiden een kenmerkende geur. Wie eenmaal vlierbloesem geroken heeft herkent de geur uit duizenden. De smaak van de bessen doet meer aan een pittige kruising tussen zwarte bessen en bramen denken.

Sinds kort heb ik mijn eigen vlier(tje) in de tuin staan. Ik heb namelijk van iemand een stek gekregen. Die moet eerst wortelen, dus het duurt waarschijnlijk nog wel even voordat er iets te oogsten valt.

Vlierbessen bevatten veel goede stoffen, met name vitamine C en antioxidanten. Men zegt dat het drinken van vlierbessensap goed helpt tegen verkoudheid en griep. Van de vruchten en bloemschermen maak je vruchtensap, limonadesiroop, jam, gelei of wijn. De bessensiroop smaakt heel anders dan vlierbloesemsiroop.

Vlierbessen zijn licht giftig

Alle delen van de vlier zijn licht giftig, behalve de bloemen. Daarom moeten vlierbessen eerst gekookt worden. Door de bessen te verhitten maak je deze stof onschadelijk en zijn de bessen wel eetbaar. Eet je de bessen rauw dan krijg je last van buikpijn en misselijkheid. Ze bevatten namelijk de stof sambunigrine, een soort cyanide. Een deel van dit woord vind je ook weer terug in de Latijnse naam van deze struik Sambucus nigra.

Vlierbessen voor sap, siroop en jam

Dinsdag 21 augustus 2018

Vlierbessen voor sap, siroop en jam

Respect voor de natuur

Het is niet overal toegestaan om bessen te plukken of nootjes mee te nemen naar huis. Zoek dus eerst goed uit of voordat je aan de slag gaat. Vraag eerst toestemming wanneer de regels voor dat bepaalde natuurgebied onduidelijk zijn. Het lijkt namelijk zo vanzelfsprekend om kastanjes te rapen, bloemen te plukken of op een mooie weide te pauzeren. Maar dat is het dus niet! Volgens de Nederlandse wet houdt eenieder die ‘goederen’ uit de natuur meeneemt zich bezig met stroperij. Je loopt het risico een flinke geldboete te krijgen.

KNNV = Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging. De vereniging voor veldbiologie. De KNNV is een landelijke vereniging voor en van natuurliefhebbers.’

Op veel plekken wordt het wildplukken vaak wel gedoogd mits je, je aan de regels houdt. Pluk of raap slechts een kleine hoeveel eetbare lekkernijen en verniel geen planten, bomen of struiken. Ga met respect om met de natuur. De dieren die er leven zijn onder andere afhankelijk van de bessen en noten die daar groeien. De KNNV heeft een aantal duidelijke richtlijnen opgesteld ‘Wildplukken met respect voor de natuur’.

Hoe herken je een vlierstruik?

De gewone vlier, in het Latijn Sambucus nigra, is een struik of kleine boom. De gewone vlier kan ongeveer 7 á 8 meter hoog worden. Er zijn verschillende soorten in het wild te vinden, maar de Sambucus nigra komt in Nederland het meeste voor. Je vindt deze struiken meestal aan een bosrand, op een wat voedselrijkere bodem.

Hier vind je meer informatie over de kenmerken van de vlier: ‘Vlierbloesemsiroop maak je eenvoudig zelf’.

Wanneer kun je vlierbessen plukken?

Eind augustus, begin september zijn de vlierbessen meestal rijp. Dit jaar zijn ze wat eerder gereed. Dat komt door de extreme warmte en droogte. De vlierbessen zullen waarschijnlijk ook iets kleiner zijn. Pas wanneer ze diep zwart zijn en de steeltjes voor het grootste deel rood gekleurd, kun je gaan plukken. Verwijder thuis de groene, dus onrijpe bessen en alle takjes, want die bevatten de meeste sambunigrine. Bewaar de bessen in de vriezer of maak er direct sap van.

Vlierbessen voor sap, siroop en jam

Recepten vlierbessen voor sap, siroop en jam

Vlierbessen voor sap, siroop en jam. Of zelfs wijn, maar daar waag ik mij (nog) niet aan. Zoals ik je al vertelde moeten de vlierbessen eerst gekookt worden voordat ze eetbaar zijn. Je start dus eerst met het maken van sap. Het sap is de basis, daarna kun je er jam (eigenlijk gelei) en bessensiroop van maken. Of gewoon als sap bewaren.

Steriliseren flessen en potten

Het steriliseren, dus brandschoon maken van je benodigdheden, kun je op diverse manieren doen. Ik gebruik zelf meestal één van de volgende twee methoden;

  1. Neem grote pan met water, doe daar potten, flessen, deksels, trechter en soeplepel in, breng het water aan de kook en laat het daarna nog een minuut of tien zachtjes doorkoken. Laat de benodigdheden in het kokende water liggen totdat je de potten of flessen kunt gaan vullen.
  2. Plaats een rooster in het midden van de oven en leg hier de schone glazen potten, flessen, deksels, de metalen trechter en de soeplepel op. Zet de oven aan, gebruik de heteluchtstand op 100 graden. Laat de benodigdheden minimaal tien minuten steriliseren. Haal de spullen pas uit de oven wanneer je ze gaat vullen.

 


Vlierbessensap

Ingrediënten:

  • 1000 gr vlierbessen, zonder steeltjes
  • 100 gr water

Verder nog:

  • pannen
  • zeef
  • metalen lepel
  • flesjes, goed afsluitbaar en gesteriliseerd
  • metalen trechter, gesteriliseerd
  • metalen soeplepel, gesteriliseerd

Bereidingswijze sap

Steriliseer de flessen en dergelijke. Zie advies hierboven.

Rits de bessen van de steeltjes. Verwijder de groene, onrijpe exemplaren en zoveel mogelijk steeltjes. Doe de bessen samen met 100 gram water in een pan en breng het daarna langzaam aan de kook. Laat de bessen ongeveer 20 minuten zachtjes pruttelen. Ze moeten allemaal opengebarsten zijn, om hun sap vrij te kunnen geven.

Zet de hittebron uit. Plaats een zeef op een schone pan en giet de bessen en het sap hier in. Roer met een metalen lepel door de zeef zodat het meeste vocht er doorheen loopt. Zelf wrijf ik door te roeren ook graag een deel van de velletjes fijn, dan krijg je een dikker en meer geconcentreerd sap. Het restant, dus de pitten en vliesjes, kun je in de groenbak deponeren.

Breng het sap weer aan de kook en laat het twee á drie minuten zachtjes doorkoken. Haal intussen de overige benodigdheden uit de oven. Vergeet geen handschoenen aan te doen. Ik plaats de flessen op een houten snijplank, dan voorkom je temperatuurschommelingen. Anders kan het glas springen.

Plaats de trechter in de fles. Schep het sap met behulp van een gesteriliseerde soeplepel in de trechter en stop wanneer de fles bijna helemaal vol is. Het sap zal nog iets inklinken tijdens het afkoelen. Sluit de fles hermetisch af en zet het een minuut of vijf ondersteboven. De inhoud zal zo geheel vacuüm trekken. Na de vijf minuten kun je de fles weer rechtop zetten.

Bewaar het sap op een donkere en koele plek. Plaats de fles na openen in de koelkast en maak het sap binnen twee á drie weken op.

 


Vlierbessensiroop

Ingrediënten:

  • 1000 gr vlierbessensap, zie recept hierboven
  • 500 gr suiker, kristal of rietsuiker
  • 2 el citroensap

Verder nog:

  • pan
  • flesjes, goed afsluitbaar en gesteriliseerd
  • metalen trechter, gesteriliseerd
  • metalen soeplepel, gesteriliseerd

Bereidingswijze siroop

Steriliseer de flesjes, trechter en soeplepel zoals onder het kopje ‘Steriliseren benodigdheden’ beschreven staat. Ik ga uit van de oven methode, maar uitkoken werkt natuurlijk hetzelfde.

Neem een schone pan en doe hier het vlierbessensap in. Voeg dan de suiker toe en breng het al roerend aan de kook. Laat het daarna drie á vier minuten zachtjes doorkoken. Haal intussen de overige benodigdheden uit de oven. Vergeet geen handschoenen aan te doen, want glas van 100 graden is behoorlijk warm. Ik plaats de flessen altijd op een houten snijplank, dan voorkom je temperatuurschommelingen. Anders kan het glas springen.

Plaats de trechter in de fles. Schep de siroop met behulp van een gesteriliseerde soeplepel in de trechter en stop wanneer de fles bijna helemaal vol is. De siroop zal nog iets inklinken tijdens het afkoelen. Sluit de fles hermetisch af en zet het een minuut of vijf ondersteboven. De inhoud zal zo geheel vacuüm trekken. Na de vijf minuten kun je de fles weer rechtop zetten.

Bewaar de vlierbessensiroop op een donkere en koele plek. Plaats de fles na openen in de koelkast en maak de siroop binnen drie á vier weken op. Doordat er suiker en citroen aan het sap is toegevoegd is siroop iets langer houdbaar.

 


Vlierbessen- appeljam (gelei)

Eigenlijk is dit een recept voor gelei, in plaats van jam, want het bevat enkel sap en geen pitten en velletjes. De pitten van de vlierbessen bevatten relatief veel van de lichte gifstof, daarom kun je ze beter wel verwijderen. Bovendien vind ik jam zonder pitjes wat prettiger eten. In de spreektaal wordt het woord jam vaker gebruikt dan gelei. Daarom gebruik ik het woord jam.

Geleisuiker: Ik heb in het recept de hoeveelheid geleisuiker niet vermeld. Dat heb ik bewust gedaan. Dat is namelijk per merk anders. Lees dus eerst even de verpakking en kijk wat ze aangeven voor het gebruik van sap.  

Ingrediënten:

  • 600 gr vlierbessensap, zie recept hierboven
  • 400 gr appel, geschild en in klein stukjes
  • 2 el citroensap
  • geleisuiker, zie verpakking

Verder nog:

  • pan
  • potjes, goed afsluitbaar met een metalen deksel en gesteriliseerd
  • metalen jamtrechter, gesteriliseerd
  • metalen soeplepel, gesteriliseerd

Bereidingswijze jam

Steriliseer de potjes, deksels, jamtrechter en soeplepel zoals onder het kopje ‘Steriliseren benodigdheden’ beschreven staat. Ik ga uit van de oven methode, maar uitkoken werkt natuurlijk hetzelfde.

Neem een pan en doe hier het sap en de stukjes appel in. Breng het mengsel dan aan de kook en laat het tien á vijftien minuten zachtjes koken, totdat de appelstukjes zacht zijn. Wil je liever een egale jam, pureer het vruchtenmengsel eerst nog even. Dat kan met een staafmixer of fijnwrijven door een zeef.

Volg voor het maken van de jam nu de beschrijving op de verpakking.

Plaats de speciale jamtrechter op de pot. Schep de siroop met behulp van een gesteriliseerde soeplepel in de trechter en stop wanneer de pot bijna helemaal vol is. De jam zal nog iets inklinken tijdens het afkoelen. Sluit de pot hermetisch af en zet het een minuut of vijf ondersteboven. De inhoud zal zo geheel vacuüm trekken. Na de vijf minuten kun je de potjes weer rechtop zetten.

Bewaar de vlierbessen-appeljam op een donkere en koele plek. Plaats de jam na openen in de koelkast en maak het binnen drie á vier weken op. Doordat er suiker en citroen aan het sap is toegevoegd is de jam iets langer houdbaar.

IK ZEG PROEVEN MAAR!

 

©XBB Copyright Xandra Bakt Brood

P.S.: Het lijkt mij leuk wanneer je een foto van jouw ‘Vlierbessen voor sap, siroop en jam’ op social media met ons deelt en plaats hierbij de hashtag: #XBBROOD

2 comments on “Vlierbessen voor sap, siroop en jam”

  1. Agnes schreef:

    Kun je de siroop ook in brooddeeg toevoegen als vervanger van honing bijvoorbeeld?

    1. Xandra schreef:

      Beste Agnes, dat kan, maar dan moet je het wel van de hoeveelheid water afhalen. Bak ze! Gr. Sandra

Geef een reactie: