Eenkoorn tarwe of Triticum monococcum

Eenkoorn tarwe of Triticum monococcum

Eenkoorn tarwe of Triticum monococcum

Eenkoren, eenkoorn, Gallische tarwe of kleine spelt heet in het Latijn Triticum monococcum. Het is de eerste graansoort die vele duizenden jaren voor het begin van onze jaartelling in het gebied rondom Iran, Irak en Syrië op grotere schaal verbouwd werd. Voor die tijd aten de mensen wilde grassen. Eenkoorn is ontstaan door het kruisen van verschillende grassoorten en daarmee voorouder van emmer, spelt, durum en tarwe. Een aar van de eenkoorn ziet er exact hetzelfde uit als die van spelt, alleen dan in een mini uitvoering. Vandaar dat men deze graansoort ook wel kleine spelt noemt. Vanuit het vruchtbare Halvemaangebied kwam de eenkoorn geleidelijk naar Midden- en Noord-Europa toe.

Kaf van het koren scheiden

De naam eenkoorn of eenkoren heeft betrekking op de graankorels. De aar bestaat uit een aarspil en daarop bevinden zich apart zittende aartjes die slechts een korrel bevatten. Zo bestaat er ook een tweekoorn, beter bekend onder de naam emmer tarwe. Tweekoorn/tweekoren heeft, de naam zegt het al, per aartje twee bloemen en dus twee graankorrels. Ook zijn de korrels stevig omsloten door de kafjes die met de korrel vergroeit zijn, waardoor eenkoorn, spelt en emmer na het dorsen ook nog door een soort pelmachine moet om alle kaft te verwijderen. Tarwe bezit losse kafjes die vanzelf loslaten wanneer het graan rijp is om te oogsten.

Kafje = een soort jas, los of vastzittend aan de korrel dat dient ter bescherming van de graankorrel, denk dan aan kou, warmte, regen & ziektekiemen. Sommige graansoorten dragen slechts één jas, andere zoals spelt meerdere.

Lage opbrengst

Doordat de opbrengst zeer laag was heeft men eenkoorn gekruist met wilde grassoorten. Zo is emmer tarwe ontstaan dat een hogere opbrengst geeft. Door emmer tarwe weer te kruisen, ontstond spelt en uit spelt is ons huidige tarwe ontstaan. Eenkoorn wordt ongeveer één meter vijftig hoog en moeiteloos groeit op droge, arme grond. Ons huidige tarwe is slechts zo’n vijfenveertig centimeter. De opbrengst per hectare van tarwe is ongeveer 7 á 8 ton, van eenkoorn 1 á 2 ton, van emmer 2 á 4 ton en van Khorasan tarwe (kamut) 5 á 6 ton. Tel uit je winst. Dan begrijp je beter waarom men ooit voornamelijk voor het verbouwen van tarwe heeft gekozen. Gelukkig zie je tegenwoordig weer steeds meer oude en minder gemanipuleerde graansoorten en pseudogranen, zoals boekweit, op de markt komen.

De ijsmummie Ötzi

Dat eenkoorn al heel oud is en destijds ook vol op gegeten werd blijkt uit de maaginhoud van de ijsmummie Ötzi. Voor zijn dood heeft hij nog een maaltijd genuttigd van edelhertenvlees met eenkoorn. Ötzi leefde zo’n 5300 jaar geleden in de Ötztaler Alpen op de grens van Oostenrijk en Italië. Zijn lichaam is in 1991 aan de rand van een gletsjer op 3.210 meter hoogte ontdekt door het Duitse echtpaar Simon. Onderzoek op het lichaam van Ötzi en zijn bezittingen hebben een aantal interessante feiten opgeleverd over het leven in die tijd. Wil je meer over Ötzi weten, kijk dan op de website van Archeologie online.

Kook- en bakkwaliteiten

De hele graankorrel kun je gebruiken als vervanger van rijst. Kook ze in ongeveer 20 á 30 minuten gaar. Voeg bijvoorbeeld een handje korrels toe aan zelfgemaakte soep of maak er risotto van. Van eenkoornmeel bak je brood, pasta, cake en koekjes. Houdt er wel rekening mee dat ook eenkoorn, net zoals spelt een ander type eiwitten bevat dan tarwe en de glutenstrengen daarom kwetsbaarder en minder stevig zijn. Zo zal het deeg voor brood sneller uitzakken. Om dit te voorkomen kun je een broodbakblik gebruiken. Ook kun je een langere (koude) rijstijd, een voordeeg of desemstarter gebruiken, daarmee krijg je een prima brood. Eenkoren heeft net zoals emmer een unieke, enigszins nootachtige smaak.

Herbarius oft Cruydt-Boeck uit 1644 vermeld ook al het een en ander over eenkoorn of Triticum monococcum. 

Recepten:

Eenkoorn tarwe bevat:

  • nog meer voedingswaarden dan spelt, koolhydraten, eiwitten, magnesium, zink, ijzer, fosfor, calcium en wel 8 verschillende aminozuren.
  • een eiwitgehalte van 7% (harde tarwe heeft tussen de 10 en 14%)
  • wel gluten, dus het eten van eenkoorn wordt afgeraden voor mensen met coeliakie.
  • mensen met een gluten intolerantie die wel spelt verdragen kunnen ook eenkoorn nuttigen.

Waar te koop

Eenkoorn is te koop als hele graankorrel of gemalen tot volkorenmeel.

De Zuidmolen in Groesbeek 

  • graankorrels & volkorenmeel (niet altijd op voorraad)
  • zowel online als in de molenwinkel. (website + webshop)

Green Age

  • graankorrels (webshop) of in natuurvoedingswinkels

Boeken over eenkoorn


Bron: Ötzi = archeologieonline.nl

©XBB Copyright Xandra bakt brood

12 comments on “Eenkoorn tarwe of Triticum monococcum”

  1. David schreef:

    Dag Xandra, nog pogingen gedaan met Eenkoorn? Hopelijk ja, en hopelijk succesvol?

    1. Xandra schreef:

      Beste David, na een mislukte poging wel lekkere eenkoorn bolletjes gebakken. Een groot brood zit nog in de planning. Gr. Sandra

      1. johan Thorrez schreef:

        Beste Xandra .Ik heb al 4 eenkoren broden gebakken.De smaak is zeer goed maar de rijzing is niet goed .Bij het rijzen zelf is er geen probleem maar wanneer ik de broden uit de oven haal dan zie ik dat ze terug ingevallen zijn en de structuur is zeer vast.Kun je me helpen een recept om eenkoren brood te bakken .dank U
        Vriendelijke groeten
        johan Thorrez
        email:johanthorrez@outlook.com

        1. David schreef:

          Beste Johan, als je ervoor kunt zorgen dat het brood vast in het bakblik zit kun je de bakblikken omkeren op een rooster en de zwaartekracht voor je laten werken. Proberen waard misschien ?
          Succes, David

          1. johan Thorrez schreef:

            Beste David,
            Bedankt voor de informatie.
            Misschien is mijn recept niet 100%.Heb je soms een recept met Eenkoren bloem/meel.Ik heb het bio-meel aangekocht in de zuidmolen in nederland .Het meel is heel lekker van smaak maar het recept is misschien niet 100%.
            Dank je wel voor de informatie maar misschien heb je een goed recept.
            Dank je wel voor je moeite
            Vriendelijke groeten
            johan thorrez
            email :johanthorrez@outlook.com

        2. Xandra schreef:

          Beste Johan, bakken met eenkoorn vraagt om een ander soort benadering dan andere soorten graan, omdat het zeer kwetsbare gluten bevat. Oplossing minder vocht toevoegen. Als het brood na het bakken inzakt heb je het waarschijnlijk te lang laten rijzen. Veel succes. Gr. Sandra

          1. johan Thorrez schreef:

            Beste Xandra,
            Ja tijdens het kneden met het kneedmachien zag ik nu dat het deeg zeer kleverig was.Het is de eerste keer dat ik met eenkoren bloem/meel werk.Vroeger werkte ik altijd met volkorenmeel van bij de molenaar en dit reeds meer dan 30 jaar..Ik heb het boek ” BROOD BUIK ” gelezen en Ik gebruik nu voor de eerste keer bio eenkoren bloem aangekocht bij ” De Zuidmolen ” en ik deed voor 1kg eenkoren meel dezelfde hoeveelheid water bij zoals bij het volkorenbrood..De rijstijd dat ik heb gebruikt was: 1é rijstijd 20 min. en de 2é rijstijd 30 a 40 min. op kamertemperatuur.
            Ik zal in de volgende bak periode ( binnen 14 dagen )minder water gebruiken en minder lange rijstijd Dank je wel voor de info en je hoort nog van mij.
            Vriendelijke groeten en nog een prettige dag.
            Johan

          2. Xandra schreef:

            Beste Johan, eenkoren kun je beter niet met de machine kneden, maar met de hand en veel minder lang. Het is nog kwetsbaarder dan spelt. Minder vocht gebruiken dan bij tarwe is ook heel belangrijk. Gr. Sandra

          3. David Vertegaal schreef:

            Hoopgevend deze video (in het Frans) over Eenkoorn. in ieder geval zijn broden 🙂

          4. Thorrez johan schreef:

            dank je wel voor de reactie .Ik zal dat zeker uitproberen.
            vriendelijke groeten
            johan

  2. Pieter Bijlsma schreef:

    Beste Xandra, Je schrijft mooie artikelen over oergranen. Ik ben boer in de Haarlemmermeer en ik teel Emmer en Eenkoorn en wil je graag een keer uitnodigen om op de boerderij te komen kijken. Als je interesse hebt hoor ik het graag. Met vriendelijke groet, Pieter Bijlsma

    1. Xandra schreef:

      Jottum Pieter, natuurlijk wil ik dat graag 🙂 Jij bent toch de boer die Emmer en sinds kort ook Eenkoorn aan De Zandhaas levert. Stuur maar een mailtje. Het adres staat op mijn contact pagina. Mvg., Sandra

Geef een reactie: